Astrotest Skepsis: kritische evaluatie door Dr Martin Boot

dr. Martin Boot: Een e-mail uitwisseling met SKEPSIS

Samenvatting: Astrotest Skepsis: de door Nanninga uitgevoerde studie van uitspraken van astrologen is ondeugdelijk en bevooroordeeld, bovendien gaat hij niet over astrologie. SKEPSIS zegt astrologie en alle andere in hun ogen pseudo-wetenschappen kritisch te volgen. Verslag van een gedachtenwisseling via e-mail.

To: "skepsis"
Sent: Tuesday, February 20, 2001 11:04 AM
Subject: AstroKritiek

Mijne Heren,

Interessant werk dat u doet.

Al lezend kom ik echter tot de ontdekking dat u nogal wat mogelijkheden laat liggen.

Neem b.v. astrologie. Ik vind daar twee artikelen van Rudolf Smit en vind in die artikelen eigenlijk alleen maar wat losse anecdotes, geen betoog, geen logica, geen onderbouwing van de beweringen, geen klemmende conclusies, geen bewijzen of adstructiemateriaal, wel een bekeringsverhaal en een merkwaardige aanval op Smits collega Wout Heukelom; onjuiste informatie over hoe therapeuten werken etc.

Misschien noemt u dit sceptisch, maar kritisch, elegant overtuigend of wetenschappelijk is het niet: alle fouten tegen de logica kan men er vinden. Het lijkt wel of iedere intellectuele bagage ontbreekt.

En dat terwijl het zo eenvoudig is, claims van astrologen werkelijk direct en via de kunst van een goed onderbouwd betoog aan de kaak te stellen en op hun merites te testen op een voor ieder te volgen wijze. Het zou uw aanval op astrologen voor de neutrale buitenstaander direct overtuigender maken lijkt me. Meer nog, het zou niet eens een aanval hoeven te zijn: conclusies die onwrikbaar zijn, hebben m.i. meer overtuigingskracht dan welke zendingsmethode of debatingtechniek ook. En echt, er is genoeg aanwijsbaar waar geen twijfel over mogelijk is. Sterker dan Dean/Mather dus nog.

Een ander verhaal is natuurlijk of een bespreking van astrologen en hun praktijken ook iets zegt over astrologie, nog een denkfout wellicht. Stel dat u - het zal best mogelijk zijn - een paar slecht functionerende medici vindt, is dan de conclusie geoorloofd dat de medische wetenschap geen wetenschap is? Of zou u voor die stelling beter de medische wetenschap zelf aan een onderzoek kunnen onderwerpen en niet de beoefenaars ervan?

Om misverstanden te voorkomen, ik beweer hier niet iets ten gunste van astrologie of astrologen, ik wil u erop wijzen dat u m.i. uw zaak geen goed doet door fouten zoals ik aangaf en dat vind ik jammer.

Met vriendelijke groet, Dr M Boot

----------------------- Internet Header -------------------------------- Sender: r.nanninga@wxs.nl From: "Rob Nanninga" To: "Dr M Boot" References: <200102200504_MC2-C62D-8F8C@compuserve.com> Subject: Re: AstroKritiek Date: Tue, 20 Feb 2001 15:09:18 +0100

Geachte heer Boot,

Ik denk dat Rudolf Smit behoorlijk goed op de hoogte is van de astrologie. Als uw voornaam Martin is, dan weet u misschien dat hij onder meer hoofdredacteur is geweest van het tijdschrift Correlation en tegenwoordig een website beheert over Astrology & Science: http://www.smitpotze.demon.nl/Astrology-and-Science/index.htm In het komende maartnummer van ons tijdschrift zal hij een artikel publiceren over Deans onderzoek naar het Gauquelin-effect.

Op onze website staan twee oude stukken van Smit waarop hij vermoedelijk zelf ook wel het een en ander aan te merken heeft. Toch zijn die artikelen volgens mij interressant genoeg om op de website te laten staan. Ze zijn weliswaar niet zo wetenschappelijk, maar lijken me onder meer zeer geschikt voor middelbare scholieren die op zoek zijn naar kritische informatie over astrologie.

U schrijft dat de stukken slechts bestaan uit wat losse anecdotes, 'geen betoog, geen logica, geen onderbouwing van de beweringen, geen klemmende conclusies en geen bewijzen of adstructiemateriaal'. Dat lijkt me nogal overdreven. Ik kan er ook moeilijk op reageren omdat u niet nader ingaat op de vermeende tekortkomingen.

U signaleert 'een merkwaardige aanval op Smits collega Wout Heukelom'. Ik denk dat u dat niet helemaal begrepen heeft. In zijn lezing (waarop het stuk gebaseerd is) voerde Smit samen met Heukelom een rollenspel op om enigszins duidelijk te maken hoe een astroloog de problemen van zijn cliλnt in iedere willekeurige horoscoop kan terugvinden.

Het experimentele onderzoek van Skepsis is beperkt gebleven tot mijn eigen astrologentest (http://www.skepsis.nl/astrotst.html en http://www.skepsis.nl/astrot.html) waarvoor u hopelijk wat meer waardering kunt opbrengen. Ik zou nog wel meer onderzoek willen doen, maar alleen in samenwerking met professionele astrologen, want anders krijg je na afloop onvermijdelijk het verwijt dat de onderzoeksopzet niet goed was.

Met vriendelijke groet,

Rob Nanninga

Geachte Rob Nanninga,

Dank voor uw reactie; hij geeft me genoeg te denken.

Ik duidde aan dat er nogal wat logische en redeneertechnische tekortkomingen voorkomen in de twee artikelen die ik noemde.Daarmee doet u uw zaak m.i. geen goed. Ook wees ik u erop dat er een verschil is tussen astrologen en astrologie en dat een studie van het gedrag van astrologen niets zegt over de waarde of de merites van astrologie.

Uit uw reactie begrijp ik dat u het daar niet echt mee eens bent. Wellicht begrijpt u niet wat ik bedoel. Ik zal u een voorbeeld geven van een logische tekortkoming in uw antwoord aan mij en dan ook nog in het verlengde daarvan een voorbeeld uit de artikelen nader uitwerken.

U schrijft :

Merwaardigerwijs begint u een debat over de kwaliteiten van een persoon. Dit onderwerp is niet aan de orde geweest in mijn bericht aan u; het heeft er ook niets mee te maken. Dit is al een bekende fout in redeneringen en discussies: de argumentatio ad hominem: op de man spelen in het Nederlands; ofwel de denkfout: astrologen functioneren niet, dus astrologie is niets waard.

Ik zal uw redenering als voorbeeld gebruiken van de tekortkomingen waarop ik duidde.

Logisch gezien aldus: U denkt X [ omdat ] "hij onder meer hoofdredacteur is geweest en ... een website beheert over Astrology & Science [en] zal .. een artikel publiceren""

Argument 1: Hoofdredacteur Correlation Dit wordt in de aristotelische logica een "autoriteitsargument" genoemd; dit argument is ongeldig in een redenering; immers uit het feit dat iemand [b.v.] hoofdredacteur is van een tijdschrift vloeit helemaal niet voort dat hij ook kennis van zaken inhoudelijk heeft; een hoofdredacteur heeft als taak een tijdschrift draaiend te houden, niet de inhoud aan te leveren. Dat is wat ik van hoofdredacteuren regelmatig te horen krijg, b.v. onlangs de hoofdredacteur van het blad Effect: "Ik weet helemaal niets van de beurs, dus overtuig me maar, als ik het snap, snappen de lezers het ook"
De in mijn vorige mail genoemde artikelen bevatten een hele reeks autoriteitsargumenten. Ze bevatten nog meer klassieke fouten tegen de logica [in het onderstaande werk ik nog het analogiebesluit en de petitio principii uit], maar ik hoop dat dit duidelijk genoeg is, als adstructie. Ook dat u begrijpt dat daardoor de inhoud van het betoog gemakkelijk dubieus wordt, wat jammer en onnodig is.
Argument 2: beheert Site over Astrology and Science Op de eerste plaats is dit weer enigszins een autoriteitsargument; ook hier kan dus weer eerst hetzelfde worden gezegd: Uit het blote feit dat iemand een site beheert kan hooguit een conclusie getrokken worden, c.q. een oordeel volgen over zijn/haar vermogen tot beheren van een site.
Maar er is meer, wat dit argument niet zo sterk en overtuigend maakt. Als u de site bezoekt, zult u wellicht opmerken dat er weinig actueels te vinden is; en als u de site vergelijkt met andere sites over het onderwerp, zult u wellicht constateren dat Astrology & Science wel erg beperkt wordt gedefinieerd.
Meer nog dan een autoriteitsargument is dit evenwel hooguit een suggestieve indicatie; zo van wie een site beheert is vakman. Je hoeft dan maar naar de inhoud van de site te kijken om te zien wat voor vakman, zoals ik probeer duidelijk te maken.
Argument 3: artikel over Dean Het feit dat iemand een artikel over het werk van iemand anders schrijft, is dat een argument om aan te nemen dat hij van een bepaald vakgebied op de hoogte is? Dus als ik een artikel schrijf over het Meetonderzoek van Kees de Jager, dan zou daaruit volgen dat ik "behoorlijk goed op de hoogte" ben van de astronomie? Gelooft u dat zelf echt?
Overigens het Gauquelin effect is echt niet meer relevant als je het over astrologie wilt hebben; in een van zijn laatste interviews heeft Michel Gauquelin dat ook met zoveel woorden zelf gezegd. Ofwel: nu nog een keer een artikel over het Gauquelin effect, bij de kritische volgers van de discussie over astrologie, maak je daar niet echt een goede beurt mee.
Nu een voorbeeld uit de artikelen. U reikt het zelf aan, het was mij onbekend zoals u begrepen heeft. U schrijft:
Dank voor de aanvullende opmerking. Nu kan ik u duidelijk maken wat daar echt gebeurd is. Smit en Heukelom kennen elkaar heel goed. Daarom begreep ik ook al niet waarom in het artikel de in het oog springende eigenschappen van Heukelom zo bruut op tafel werden gegooid.
Smits en Heuke Nu uw zogenoemde rollenspel. Wat was daarbij de uitgangspositie? Beide heren kennen elkaar grondig, ze spreken af wat ze aan de orde zullen stellen en hoe ze dat zullen doen; dan zoeken ze er een horoscoop bij, die voor de niet ter zake kundige als bewijs moet dienen van de aan de orde gestelde eigenschappen. Dit was dan "om enigszins duidelijk te maken hoe een astroloog de problemen van zijn cliλnt in iedere willekeurige horoscoop kan terugvinden."
Wat klopt hier niet?
- Ten eerste. Formeel gaat het niet om een rollenspel, maar om een toneelstukje waarbij inhoudelijk alles vooraf is afgesproken. Kenmerkend voor een rollenspel is dat er geen inhoudelijke afspraken vooraf zijn.
- Ten tweede spreken astrologen met hun client van te voren niet af welke eigenschappen ze wel en niet aan de orde zullen stellen.
- Ten derde kent een astroloog zijn client doorgaans niet, zeker niet zo goed als beide heren elkaar.
- Ten vierde zoekt een astroloog niet achteraf naar een passende horoscoop, maar heeft vooraf een horoscoop gemaakt.
- Ten vijfde gaat het hier dus niet om een willekeurige horoscoop, maar om een bewust geselecteerde horoscoop: dit alleen al maakt het verhaal dubieus als bewijsmateriaal voor de stelling of suggestie.
- Ten zesde bevat de gekozen horoscoop niet de eigenschappen die de beide heren aan de orde gesteld hebben. De lezinggever kon ervan uitgaan dat er onder zijn publiek weinig mensen zouden zijn die dat konden beoordelen.
Ofwel: uit dit gedeelte van de lezing kan alleen worden geconcludeerd, hoe de lezinggever zijn publiek voor de mal houdt, er is geen enkele dwingende grond om aan te nemen dat [andere] astrologen op dezelfde wijze opereren.
De logische fout die hier gemaakt wordt, heet in de aristotelische logica "analogie besluit" : Kort gezegd komt de formule van het analogiebesluit in dit geval op het volgende neer: "Ik doe het zo, ik ga door voor kundig astroloog, DUS iedereen die zich astroloog noemt, doet het zo."" Een analogiebesluit geldt als een zwakte en is alleen toegestaan wanneer geen empirische bewijsprocedure kan worden gevonden. Dat die procedure niet kan worden gevonden dient eerst te worden aangetoond. Ik mis daarvan elke aanduiding in het artikel. Bovendien is het niet moeilijk een empirische bewijsprocedure te vinden in dit geval. Zoals ik u al schreef, dat zou veel overtuigender zijn dan de debating truckjes en - laten we het maar noemen voor demal houderij - waar de lezer/luisteraar nu op wordt getracteerd.
Het geheel overwegende kun je als lezer ook tot de volgende slotsom komen: Kennelijk waren de conclusies van het betoog bekend, voordat de redenering werd bedacht. In dit geval "astrologen kunnen in elke willekeurige horoscoop de problemen van hun clienten vinden"". Daarna is een verhaaltje bedacht om deze stelling "te bewijzen". Ook dit is een veel voorkomende fout in de redeneerkunde, genoemd petitio principii, in de volksmond kringredenering genoemd. De formule van de kringredenering: "Dit is zo ,OMDAT HET ZO IS". Dit is de basisfout van het hele artikel, waarom ik u schreef dat de conclusies niet kloppen etc. Dit nog los van het feit dat het artikel veel te veel stellingen bevat om serieus genomen te kunnen worden door een kritische buitenstaander. [ wilt u meer adstructie uit de artikelen, meld het maar]
De uitspraak over wat astrologen in horoscopen kunnen vinden, is overigens nu juist een uitspraak waar u een wetenschappelijk bewijs volgens uw eigen criteria had kunnen zoeken. Het geeft te denken dat iemand die zoveel schrijft en praat over het werk van Dean/Mather dat heeft nagelaten. [ en nu kunnen we terug naar uw autoriteitsargumenten!]
Mundus vult decipi? Inderdaad, maar het komt je zaak niet ten goede. Jammer , dus zoals ik al zei.
Dan zegt u nog het volgende waar ik kort op wil ingaan over de artikelen:
Dit is een opmerking waarover ik verbaasd sta. We zijn het er over eens - neem ik aan - dat u onder "wetenschappelijk" verstaat: "kloppend met de feiten"; dan zegt u dus: "ze kloppen weliswaar niet, maar ... ze bieden kritische informatie." Ik zou opmerkingen die de feiten niet weergeven, nooit "kritisch" noemen, eerder "afbrekend, negatief, onjuist, tendentieus, en zou dus denken dat u zegt: "Alles is goed, als het de astrologie maar in een slecht daglicht zet." [ overigens, weer die merkwaardige verwisseling van astrologen en astrologie: de genoemde artikelen gaan over het functioneren van astrologen, niet over wat astrologie is.] Dat is wat ik aanduidde als "zendingsdrang"; met echte skepsis heeft dit niets te maken, dat zult u toch met me eens zijn.
Op grond van het bovenstaande zou ik de informatie in de artikelen niet willen betitelen als "kritische informatie over astrologie.", het zijn meer schoten voor de boeg of ongefundeerde oordelen in mijn opvatting. Hoe kan immers een artikel kritische informatie bevatten als het zelf niet de toets der kritiek kan doorstaan?
Middelbare scholieren die interessse hebben in astrologie verdienen het beste wat we te bieden hebben, en zoals ik u al schreef er is genoeg over astrologie geschreven dat wel kritisch genoemd kan worden volgens de maaststaven die iemand die zichzelf serieus neemt mag aanleggen.
Tot slot, om alle misverstanden te voorkomen: Ik heb alleen willen laten zien waar u uw eigen zaak geen goed doet, ook heb ik laten zien dat uit de argumenten niet volgt wat u concludeert, b.v. over Smit; ik heb niet betoogd dat u ongelijk heeft, maar wel dat u uw eigen conclusies ongeloofwaardiger en discutabeler maakt dan nodig zou zijn. Ik heb laten zien dat het niet logisch onomstotelijk kan worden geconcludeerd uit de artikelen en uit de argumenten die u aandraagt. En dat is jammer, nu preekt u alleen voor eigen parochie en dat is echt niet nodig. Wil je dat er naar je geluisterd wordt dan kun je dat, dat is mijn overtuiging, ook beter niet doen. Een sluitend betoog doet meer goed dan een serie "sweeping statements".
Als u er gezien het bovenstaande prijs op stelt zal ik de door aangeraden artikelen van uzelf graag aan een nader onderzoek onderwerpen. Ook het verhaal over Meten in de Gang lijkt me een lekkere kluif.
Met vriendelijke groet, Dr M Boot

Deel 2; de ASTROTEST

Dr M Boot
- bestudeert met grote toewijding al meer dan 30 jaar de esoterische technieken. Hij schreef wat astrologie betreft tot nu toe:
  - 9 boeken, een ervan wordt internationaal verspreid [ zoek in een zoekmachine internationaal naar "Martin Boot"];
  - tientallen wetenschappelijke en populairwetenschappelijke artikelen;
  hij heeft op zijn Akademie Nevash tientallen beroepsastrologen opgeleid.
- heeft nooit zijn bescheidenheid tegenover de esoterische technieken verloren, integendeel hoe dieper hij erin doordringt en hoe meer hij ze toepast, hoe intenser zijn sprakeloze verwondering
© Dr Martin Boot, 2001

Naar andere artikelen

Terug naar Index

Orion \O*ri"on\, constellatie van 6 Gemini tot 2 Cancer en 13 Zuid tot 24 Noord van de equator, in de winter fonkelend zichtbaar voor iedere aardbewoner.